नेपालमा स्रोतमा कर कट्टी (टीडीएस): दर तालिका, म्याद र जरिवाना (२०८३/८४)

टीडीएस दर तालिका २०८३/८४

कट्टी भ्याटबाहेकको कुल भुक्तानीमा हुन्छ: भ्याट पाउनेले हिसाब गर्ने कर हो, उसको आय होइन। पाउने साँच्चै भ्याटमा दर्ता भएको छ भने मात्र भुक्तानी गर्नेले भ्याट-दर्ताको दर लगाउँछ; भ्याट देखाइएको बिल सबैभन्दा सजिलो प्रमाण हो।

अरूले उठाउने अग्रिम कर

उठाउनेले अग्रिम कर दाखिला गरी महिना सकिएको २५ दिनभित्र मासिक विवरण बुझाउँछ; विवरण ढिलो भए उठाउनुपर्ने करको वार्षिक १.५%, महिना वा अंशपिच्छे (दफा ९५क(८), ११७(१)(ख))।

टीडीएस नलाग्ने अवस्था

• प्राकृतिक व्यक्तिले आफ्नो व्यवसायसँग असम्बन्धित गर्ने भुक्तानी (दफा ८८(४)(क))।
• आवासीय बैंक र वित्तीय संस्थालाई तिरिने ब्याज, र सहकारी बैंकबीचको ब्याज (दफा ८८(४))।
• करमुक्त भुक्तानी, र अर्को कट्टी दफाअन्तर्गत कर लागिसकेका भुक्तानी: दोहोरो टीडीएस लाग्दैन (दफा ८८(४), ८९(४))।
• प्राकृतिक व्यक्तिले पाउने घरभाडा, जसमा स्थानीय तहले कर लगाउँछ (दफा ८८(१) प्र.वा. (५)(ख))।
• रु. ५०,००० वा कमको ठेक्का भुक्तानी, अघिल्ला १० दिनका सोही ठेक्काका भुक्तानी जोड्दा त्योभन्दा बढी नभएसम्म (दफा ८९(१))।

अन्तिम कट्टी

अन्तिम कट्टी लाग्ने भुक्तानी पाउनेको आयमा जोडिँदैन: टीडीएस नै पूरै कर हो (दफा ९२)। अन्तिम कट्टीमा पर्छन्: आवासीय कम्पनी र फर्मको लाभांश; व्यवसाय नगर्ने व्यक्तिलाई जग्गा वा घरको भाडा; लगानी बीमा र अस्वीकृत अवकाश कोषको लाभ; व्यक्तिलाई निक्षेप र बन्डको ब्याज; दफा ८७-८९ अन्तर्गत गैरआवासीयलाई भुक्तानी; एकमुष्ट अवकाश भुक्तानी; प्रति बैठक रु. २०,००० सम्मको बैठक भत्ता, अंशकालीन शिक्षण, प्रश्नपत्र निर्माण र उत्तरपुस्तिका परीक्षण; आकस्मिक लाभ; व्यक्तिलाई म्युचुअल फन्डको प्रतिफल; सवारी अनुसूचीअनुसार कर लाग्ने व्यक्तिलाई सवारी र ढुवानी भुक्तानी; र आर्थिक ऐन २०८३ देखि आवासीय व्यक्तिगत बीमा अभिकर्ताको कमिसन। अरू टीडीएस भुक्तानी भएको वर्षको पाउनेको करमा मिलान (क्रेडिट) हुन्छ (दफा ९३)।

टीडीएस दाखिला र विवरण बुझाउने

मासिक विवरण र दाखिला

हरेक विक्रम संवत् महिना सकिएको २५ दिनभित्र, विभागको ढाँचामा (करदाता पोर्टलमा e-TDS), हरेक भुक्तानी, पाउनेको नाम, ठेगाना र प्यान, र कर देखाएरदफा ९०(१)-(२), ७७

हरेक पाउनेलाई प्रमाणपत्र

महिना सकिएको २५ दिनभित्र, भुक्तानी र काटिएको कर देखाएरदफा ९१(१)

तलबको प्रमाणपत्र

वर्ष सकिएको, वा कर्मचारीले छाडेको ३० दिनभित्रदफा ९१(३)

कारोबार कर तिर्नेहरू

आफूले काटेको टीडीएस किस्तासँगै दाखिला गर्छन्दफा ९०(४क)

टीडीएस धरौटीमा

काटिएको कर सरकारको हो, अरू ऋणभन्दा अगाडि पर्छ र भुक्तानी गर्नेको आफ्नो ऋण तिर्न प्रयोग हुन सक्दैनदफा १०३

रु. १० लाखमाथिको दाखिला

चेक, ड्राफ्ट वा विद्युतीय स्थानान्तरणबाट, नगदबाट होइनआयकर नियमावली नियम २९

२०८३/८४ का लागि कात्तिकको टीडीएस २५ मंसिर २०८३ (११ डिसेम्बर २०२६) भित्र दाखिला गर्नुपर्छ; हरेक महिनाको म्याद नेपाल कर पात्रो मा छ।

ढिलो, छुटेको वा कम टीडीएस

उदाहरण: २५ मंसिरमा तिर्नुपर्ने रु. १२,००० को टीडीएस एक दिन ढिलो दाखिला भयो र विवरण ४० दिन ढिलो बुझाइयो भने रु. १५० ब्याज (एक महिना) र रु. ५० विवरण शुल्क (दुई महिना) लाग्छ।

तलबको टीडीएस

रोजगारदाताले कर्मचारीको वर्षभरिको कर स्ल्याब दरमा हिसाब गरी बराबर मासिक किस्तामा काट्छ (दफा ८७; आयकर नियमावली नियम ३१)। तलब नै कर्मचारीको एकमात्र आय हो र एक पटकमा एउटै रोजगारदाताबाट छ भने त्यो टीडीएस नै कर्मचारीको पूरै कर हो (दफा ४(३))।

• स्ल्याबअघिका कट्टी: अवकाश योगदान (ईपीएफ, सीआईटी, एसएसएफ, निवृत्तिभरण कोष) रु. ५ लाख वा निर्धारणयोग्य आयको एक तिहाइमध्ये कम (नियमावली नियम २१); जीवन बीमा रु. ४०,००० सम्म; स्वास्थ्य बीमा रु. २०,००० सम्म; निजी भवन बीमा रु. १०,००० सम्म; बालबालिकाको शिक्षण शुल्क, २५% वा रु. २५,००० मध्ये कम (आर्थिक ऐन २०८३)।
• करयोग्य आयबाट दुर्गम क्षेत्र भत्ता: वर्ग क रु. ५०,०००, ख रु. ४०,०००, ग रु. ३०,०००, घ रु. २०,०००, ङ रु. १०,००० (नियमावली नियम ३८)।
• अपाङ्गता भएका व्यक्तिले थप रु. ५ लाख कट्टी गर्छन्; निवृत्तिभरणको आयमा रु. २.५ लाख कट्टी (आर्थिक ऐन २०८३)।
• तलब मात्र आय भएकी महिलालाई करमा १०% छुट।
• सुविधा: निजी प्रयोगको सवारी तलबको ०.५%, आवास २% गनिन्छ (नियमावली नियम १३)।

उदाहरण: कुनै कट्टी नभएको मासिक रु. १,००,००० (वार्षिक रु. १२ लाख) को तलबमा कर रु. १०,००० + रु. २,००,००० को १०% = वार्षिक रु. ३०,००० लाग्छ, त्यसैले हरेक महिना रु. २,५०० काटिन्छ। विस्तृत आयकर गाइड मा (अंग्रेजीमा)।

प्यान र टीडीएस

मासिक विवरणमा हरेक पाउनेको प्यान चाहिन्छ। आपूर्तिकर्ताको प्यानबिनाको रु. २,००० माथिको खरिद बिल खर्च कट्टी हुँदैन, न त एकपटकको रु. ३,००० बाहेक प्यानबिनाका कर्मचारीको ज्याला (दफा २१(१))। आय आर्जन गर्नु वा कर काट्नुअघि नै प्यान लिइन्छ, र विवरणमा भएको परिवर्तन १५ दिनभित्र जनाउनुपर्छ (नियमावली नियम २३, २४)। प्यान दर्ता गाइड (अंग्रेजीमा)।

BRAccount ले टीडीएस कसरी सम्हाल्छ

माथिको तालिकाको हरेक दर BRAccount मा कट्टीको वर्ग हो, भ्याटबाहेकको रकममा काटिने, ठेक्काको सीमासहित। IRD TDS Register ले हरेक पाउनेको प्यान, म्याद र ढिलाइ शुल्कसहितको मासिक विवरण दिन्छ। आपूर्तिकर्ताको भ्याट दर्तासँग टीडीएस दर नमिले खरिद बिलमा चेतावनी आउँछ।

प्रश्नहरू

स्रोतहरू

• आयकर ऐन, २०५८ (Income Tax Act 2058), as amended to the Finance Act 2082
• आयकर नियमावली, २०५९ (Income Tax Rules 2059), 16th amendment
• आर्थिक ऐन, २०८३ (Finance Act 2083), Nepal Gazette 2083/03/30
• IRD: Finance Act 2083 handbook on exemptions, concessions and other provisions (revised edition)
• BRAccount ले आयकर ऐन (२४७ पृष्ठ), आयकर नियमावली (२१ पृष्ठ) र आर्थिक ऐन २०८३ (४१५ पृष्ठ) पृष्ठ-पृष्ठ पढेकोहरेक दर दफासहित उद्धृत छ; पढाइका टिप्पणी सफ्टवेयरसँगै राखिएका छन्।